Dzisiejsza biotechnologia wykazuje, że podatność na cukrzycę typu 1 i 2 jest dziedziczna. Wydaje się jednakże, że nawet u tych, którzy odziedziczą skłonność do cukrzycy typu 1 konieczny jest czynnik środowiskowy któremu może zapobiec insulinoterapia. Typ 1 jest wywoływany poprzez oczywiste infekcje (głównie wirusowe) albo (u mniejszej grupy pacjentów), przez stres lub ekspozycję środowiskową (m.in. na leki i niektóre związki chemiczne). Jako możliwe czynniki środowiskowe podejrzewano wirusy czy białka mleka krowiego. Istnieją własne podatności genetyczne na ewidentne czynniki, które mogą wywołać cukrzycę, co powiązano z konkretnymi genotypami HLA. Być może za podatność odpowiada wiele genów. Uprzednio przejawiające się przypadki są przeważnie silniej uwarunkowane genetycznie – jeśli jedno spośród bliźniąt jednojajowych zachorowało przed 6 rokiem życia, drugie zachorowało w 60% przypadków. Gdy choroba objawiła się po 25 roku życia, rodzeństwo zachorowało jedynie w 5% przypadków. Niewielka część ludzi z cukrzycą typu 1 ma zmutowany gen, który jest przyczyną cukrzycy MODY.
Typ 2 posiada silniejsze powiązanie z dziedziczeniem. Krewni pierwszego stopnia mężczyźni i kobiety chorej na cukrzycę rodzaju 2 posiadają znacznie większe ryzyko powstania cukrzycy tego rodzaju. Im więcej chorych krewnych się posiada, tym większe ryzyko. W wypadku wystąpienia choroby u jednego z bliźniąt jednojajowych, ryzyko wystąpienia u drugiego jest bliskie 100%. Jednymi z genów mających znaczenie dla rozwoju cukrzycy rodzaju 2 są KCNJ11, który koduje kanał potasowy wysepek wrażliwy na ATP, Kir6.2 oraz dodatkowo TCF7L2, który reguluje ekspresję genu proglukagonu a co za tym idzie produkcję peptydu przypominającego glukagon-1. Dodatkowo, dla samej otyłości (która jest osobnym czynnikiem ryzyka cukrzycy rodzaju 2) dziedziczenie posiada duże znaczenie. Jednakowo jak w typie 1, uważa się, że za podatność odpowiada wiele genów.
Różnorodne zespoły o podłożu genetycznym mogą też przebiegać z cukrzycą, jak np dystrofia miotoniczna , a dodatkowo choroba Friedreicha. Zespół Wolframa jest zaburzeniem neurodegeneracyjnym dziedziczonym autosomalnie recesywnie, którego pierwsze objawy pojawiają się w dzieciństwie. Należą do nich: moczówka prosta, cukrzyca rodzaju 1, atrofia nerwu wzrokowego oraz dodatkowo głuchota